I. Sự phát triển tư duy lý luận và quan điểm chỉ đạo của Đảng về xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại

II. Bước phát triển vững chắc của nền quốc phòng toàn dân và vấn đề đặt ra hiện nay

III. Đẩy mạnh xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới

Từ những vấn đề đặt ra về nhận thức, lý luận và thực tiễn đã nêu, để xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại theo mục tiêu Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, cần triển khai thực hiện hệ thống các giải pháp đồng bộ, phù hợp; trong đó, tập trung vào một số giải pháp chủ yếu sau.

1. Thường xuyên tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn dân đối với sự nghiệp xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại

Xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại trong tình hình mới là nhiệm vụ chiến lược quan trọng của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta. Đây là nhiệm vụ có phạm vi rộng lớn, nội dung toàn diện, liên quan đến mọi cấp, mọi ngành, mọi lĩnh vực, đòi hỏi cần có sự nỗ lực của cả hệ thống chính trị và toàn dân dưới sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng. Vì thế cần: “Đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của toàn xã hội đối với sự nghiệp quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc”¹. Bởi lẽ, nhận thức, tư tưởng là cơ sở của hành động, nên giải quyết được vấn đề này thì hành động mới đúng, trách nhiệm mới cao, phát huy được sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn dân trong triển khai thực hiện; còn ngược lại, việc tổ chức thực hiện sẽ gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng, hiệu quả xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại.

Thủ trưởng Học viện Chính trị trao quyết định chỉ định cán bộ kiêm chức Lớp bồi dưỡng kiến thức quốc phòng và an ninh đối tượng 2, khóa 139. Nguồn: qdnd.vn

Muốn vậy, các cấp, ngành, địa phương tiếp tục đẩy mạnh công tác giáo dục, bồi dưỡng kiến thức quốc phòng và an ninh cho các đối tượng từ Trung ương đến địa phương, cơ sở theo chương trình quy định. Đặc biệt, khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp có sự thay đổi lớn về nhân sự cán bộ; trong đó, cán bộ chủ chốt các cấp mới được bổ nhiệm, nhiều đồng chí chưa được bồi dưỡng, cập nhật kiến thức quốc phòng và an ninh. Vì thế, cần rà soát, phân loại đối tượng, sớm xây dựng chương trình, kế hoạch bồi dưỡng phù hợp với từng đối tượng ngay từ đầu nhiệm kỳ nhằm nâng cao hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh tại địa phương, cơ sở.

Cùng với đó, thực hiện tốt công tác giáo dục, phổ biến kiến thức quốc phòng và an ninh cho toàn dân nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của toàn xã hội trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại. Công tác tuyên truyền, giáo dục phải thường xuyên, liên tục, đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm; tích cực đổi mới nội dung, hình thức phù hợp với từng vùng, miền, dân tộc, tôn giáo,… đảm bảo rộng khắp, không để sót đối tượng, nhất là đối tượng liên quan trực tiếp đến nhiệm vụ quốc phòng, an ninh tại địa phương, cơ sở.

Bên cạnh việc phát huy vai trò của các cơ quan truyền thông (báo, đài phát thanh, truyền hình,...) Trung ương và địa phương, cần kết hợp với các hình thức tuyên truyền trực tiếp, tuyên truyền bằng văn bản của các tổ chức trong hệ thống chính trị, các hội, đoàn thể, v.v. Chú trọng ứng dụng thành tựu của chuyển đổi số, khai thác hiệu quả các nền tảng số, mạng xã hội và môi trường truyền thông mới,... để Nhân dân tiếp cận nhanh nhất chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước về quốc phòng, an ninh, tạo sự thống nhất nhận thức, hành động, xây dựng “thế trận lòng dân” ngày càng vững chắc, làm nền tảng huy động sức mạnh tổng hợp xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại.

2. Xây dựng và phát huy đồng bộ các tiềm lực, nguồn lực, bảo đảm mức đầu tư hợp lý cho sự nghiệp quốc phòng

Để đảm bảo sự vững mạnh, hiện đại của nền quốc phòng toàn dân cần quan tâm xây dựng và phát huy các tiềm lực: chính trị - tinh thần, kinh tế, văn hóa - xã hội, quân sự, khoa học - công nghệ,… trong đó, tiềm lực chính trị - tinh thần là cơ sở, tiềm lực kinh tế là nền tảng vật chất, tiềm lực quân sự là cốt lõi, tiềm lực khoa học - công nghệ là động lực, tiềm lực văn hóa - xã hội là nền tảng tinh thần. Các tiềm lực trên được phát huy sẽ tạo thành sức mạnh tổng hợp của nền quốc phòng toàn dân trong thời bình và thời chiến. Theo các bậc tiền nhân: “có thực mới vực được đạo”, vì vậy cần đầu tư cho quốc phòng để có tiềm lực, thực lực mạnh. Đó là sự đầu tư cần thiết, là cơ sở, nền tảng để xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại trong tình hình mới.

Hiện nay, việc đầu tư cho quốc phòng dựa vào 2 nguồn lực: nội lực và ngoại lực. Trong đó, nguồn nội lực là chủ yếu, quyết định; nguồn ngoại lực là quan trọng và còn nhiều tiềm năng khai thác. Nguồn nội lực gồm: ngân sách nhà nước, địa phương, sự đóng góp của các tổ chức, doanh nghiệp và toàn dân. Ngân sách nhà nước và địa phương là chủ yếu, nguồn lực từ các tổ chức, doanh nghiệp tuy tiềm năng lớn nhưng chưa được khai thác tương xứng, cần có cơ chế huy động phù hợp trong thời gian tới.

Đối với nguồn ngoại lực, dư địa khai thác là rất lớn, ngày càng trở nên quan trọng, vì thế không được xem nhẹ mà cần tranh thủ tận dụng bằng nhiều hình thức kết hợp; trong đó, thông qua hợp tác quốc phòng với các đối tác nước ngoài là chính và một phần từ các tổ chức, doanh nghiệp Việt Nam, kiều bào ta ở nước ngoài. Tuy nhiên, phải luôn quán triệt, giữ vững quan điểm tự lực, tự cường, dựa vào sức mình là chính để có sự kết hợp hài hòa, hiệu quả hai nguồn lực nhằm thực hiện thắng lợi hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Tuần tra, canh gác bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc. Nguồn: baochinhphu.vn

3. Tiếp tục đẩy mạnh xây dựng lực lượng quốc phòng vững mạnh, hiện đại, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới

Theo quan điểm của Đảng, lực lượng quốc phòng là toàn dân, trong đó lực lượng vũ trang ba thứ quân (bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương, dân quân tự vệ) đóng vai trò nòng cốt. Do đó, cần xây dựng lực lượng quốc phòng, trọng tâm là Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Quân đội nhân dân gồm 2 thành phần: lực lượng thường trực và lực lượng dự bị động viên. Đây là hai thành phần có vị trí, vai trò khác nhau nhưng gắn bó chặt chẽ, tạo thành sức mạnh tổng hợp của Quân đội trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Những năm qua, lực lượng thường trực đã được quan tâm đầu tư xây dựng từng bước hiện đại, một số quân binh chủng, lực lượng tiến thẳng lên hiện đại; đẩy mạnh điều chỉnh tổ chức biên chế, xây dựng “tinh, gọn, mạnh”, tạo cơ sở, nền tảng vững chắc để xây dựng Quân đội hiện đại. Trong những năm tới, cần chuyển mạnh từ tư duy hiện đại hóa đơn thuần về trang bị sang hiện đại hóa đồng bộ cả con người, tổ chức, nghệ thuật quân sự, phương thức chỉ huy, bảo đảm hậu cần - kỹ thuật, khoa học quân sự và môi trường tác chiến. Đặc biệt, cần tận dụng thành tựu của khoa học, công nghệ, như: trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tự động hóa, công nghệ số, công nghệ không người lái và các công nghệ chiến lược để nâng cao khả năng chỉ huy, điều hành, trinh sát, cảnh giới, bảo đảm và tác chiến, phù hợp với điều kiện của nước ta.

Đối với lực lượng dự bị động viên và dân quân tự vệ, cần tiếp tục xây dựng theo hướng hùng hậu, vững mạnh, rộng khắp, chú trọng nâng cao chất lượng chính trị, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và khả năng huy động, phối hợp thực hiện nhiệm vụ. Công tác đăng ký, quản lý nguồn, huấn luyện, diễn tập, kiểm tra sẵn sàng động viên phải được đổi mới, ứng dụng công nghệ số bảo đảm chính xác, kịp thời, sát thực tế. Việc tổ chức lại cơ quan quân sự địa phương trong điều kiện thực hiện chính quyền địa phương hai cấp đòi hỏi phải tiếp tục rà soát, hoàn thiện cơ chế lãnh đạo, chỉ huy, quản lý và phối hợp thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, quân sự từ tỉnh đến cơ sở. Đặc biệt, cần phát huy hiệu quả hoạt động của cơ quan quân sự địa phương các cấp, thực hiện tốt chức năng tham mưu cho cấp ủy, chính quyền, xây dựng lực lượng dân quân tự vệ, dự bị động viên, giáo dục quốc phòng và an ninh, phòng thủ dân sự và các nhiệm vụ quốc phòng, quân sự ở địa phương, cơ sở.

4. Xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân liên hoàn, vững chắc, gắn với thế trận an ninh nhân dân và “thế trận lòng dân” vững chắc

Xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân liên hoàn, vững chắc là một trong những nội dung quan trọng nhất của nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại nhằm xử lý kịp thời, hiệu quả các tình huống quốc phòng, an ninh. Thế trận quốc phòng toàn dân là thế trận tổng hợp của sức mạnh quốc gia (thế trận quân sự, thế trận chính trị, thế trận lòng dân, thế trận kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học - công nghệ, đối ngoại,…) được tổ chức, bố trí trên từng địa bàn và trên phạm vi cả nước; trong đó, thế trận quân sự giữ vai trò nòng cốt, thế trận chính trị làm nền tảng, thế trận lòng dân là nhân tố quyết định. Thế trận quân sự, được xây dựng trên cơ sở các thành tố: bố trí lực lượng vũ trang, thiết bị chiến trường, công sự chiến đấu, địa hình, vật cản,... theo kế hoạch tác chiến phòng thủ các cấp. Thuận lợi cơ bản của việc xây dựng thế trận quân sự là được xây dựng ngay từ thời bình, chủ động về thời gian, không gian và tiếp tục được bổ sung, hoàn thiện khi xảy ra chiến tranh.

Điểm mới cần được nhận thức, triển khai thực hiện là mô hình khu vực phòng thủ đang được điều chỉnh phù hợp với tổ chức hành chính và yêu cầu quốc phòng, an ninh trong tình hình mới. Luật số 98/2025/QH15 đã sửa đổi, bổ sung quy định về khu vực phòng thủ theo hướng lấy xây dựng phòng thủ khu vực, xây dựng cấp xã làm nền tảng để bảo vệ địa phương. Vì vậy, cần nhanh chóng nghiên cứu, cụ thể hóa các quy định mới vào xây dựng thế trận, lực lượng, hệ thống kế hoạch và phương án phòng thủ ở từng địa bàn; bảo đảm tính liên thông giữa cấp tỉnh, phòng thủ khu vực và cơ sở.

Trước hết, cần rà soát, điều chỉnh, bổ sung hệ thống văn kiện, kế hoạch phòng thủ, kế hoạch động viên, phòng thủ dân sự, bảo đảm quốc phòng và phương án xử lý các tình huống phù hợp với địa giới hành chính, tổ chức bộ máy và đặc điểm từng địa bàn sau sắp xếp. Đồng thời, tổ chức huấn luyện, diễn tập sát thực tế, nâng cao năng lực phối hợp giữa các lực lượng; chú trọng các tình huống phức tạp, bất ngờ, tình huống liên quan đến thiên tai, thảm họa, sự cố, an ninh mạng, bảo vệ các mục tiêu trọng yếu và phòng thủ dân sự.

Cùng với thế trận quân sự, phải coi trọng xây dựng thế trận chính trị - tinh thần, thế trận kinh tế, khoa học - công nghệ, văn hóa, xã hội và đối ngoại trong thế trận quốc phòng toàn dân. Đặc biệt, xây dựng “thế trận lòng dân” phải bắt đầu từ cơ sở, thông qua thực hiện tốt chính sách xã hội, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, biển, đảo; giải quyết kịp thời, đúng pháp luật những vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở.

Thực tiễn cho thấy, một nền quốc phòng hiện đại không chỉ được đo bằng số lượng và chất lượng vũ khí, trang bị, mà trước hết bằng khả năng huy động sức mạnh tổng hợp của đất nước, khả năng phát huy lòng yêu nước, ý chí tự lực, tự cường và niềm tin của Nhân dân. Vì vậy, cần quán triệt sâu sắc quan điểm “Dân là gốc”², đề ra các chính sách hợp lòng dân, vì Nhân dân, nâng cao đời sống vật chất tinh thần của Nhân dân để củng cố “thế trận lòng dân” ngày càng vững chắc.

5. Tiếp tục hoàn thiện thể chế, cơ chế lãnh đạo, quản lý và vận hành nền quốc phòng toàn dân

Đây là vấn đề quan trọng, tạo cơ sở lý luận, pháp lý để xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại. Theo đó, cùng với tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh từ Trung ương đến cơ sở, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới cần sớm rà soát, thể chế hóa quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về quốc phòng phù hợp với thực tiễn. Những văn bản (nghị quyết, chỉ thị, nghị định,...) đã được thể chế hóa đang phát huy hiệu quả thì tiếp tục triển khai thực hiện; những văn bản không còn phù hợp, kém hiệu quả thì loại bỏ hoặc điều chỉnh, bổ sung; đồng thời, ban hành những văn bản mới để kịp thời tháo gỡ vướng mắc, vấn đề đang đặt ra trong thực tiễn. Đặc biệt, cần cụ thể hóa các chiến lược quốc gia có liên quan mật thiết với quốc phòng, trọng tâm là Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, Chiến lược Quốc phòng, Chiến lược Quân sự Việt Nam,... cùng các chiến lược chuyên ngành, nhằm tạo tiềm lực, sức mạnh tổng hợp, sự vững mạnh, tính hiện đại của nền quốc phòng toàn dân, đáp ứng mục tiêu bảo vệ Tổ quốc “từ sớm, từ xa”, “từ khi nước chưa nguy”, sẵn sàng đánh thắng chiến tranh xâm lược dưới mọi hình thức, quy mô của địch.

Thực tiễn xây dựng nền quốc phòng toàn dân, xây dựng và hoạt động khu vực phòng thủ các cấp trong nhiều năm qua cho thấy cơ chế: Đảng lãnh đạo, chính quyền điều hành, cơ quan quân sự và các ban, ngành làm tham mưu và tổ chức thực hiện đã vận hành hiệu quả. Điều đó được thể hiện rõ qua diễn tập khu vực phòng thủ các cấp, diễn tập chuyên ngành, v.v. Tuy nhiên, hiện nay tình hình đã có nhiều thay đổi, nhất là việc thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp và tổ chức sáp nhập một số ban, bộ, ngành Trung ương nên cơ chế vận hành, xây dựng và hoạt động của nền quốc phòng toàn dân nói chung, của khu vực phòng thủ nói riêng chịu sự tác động lớn về mặt tổ chức Đảng, chính quyền, cơ quan quân sự địa phương, ban chỉ huy quân sự các ban, bộ, ngành sau sáp nhập và còn những vấn đề khó khăn cần sớm được tháo gỡ từ việc ban hành các văn bản chỉ đạo đến tổ chức vận hành cơ chế sao cho thông suốt, hiệu quả.

Song song với hoàn thiện thể chế, cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý, chỉ huy, điều hành quốc phòng; xây dựng hệ thống dữ liệu đồng bộ, liên thông, bảo đảm an toàn, bảo mật; từng bước hình thành phương thức quản trị dựa trên dữ liệu và công nghệ số. Đây không chỉ là yêu cầu cải cách hành chính mà còn là một thành tố quan trọng của quá trình hiện đại hóa nền quốc phòng và xây dựng Quân đội hiện đại.

Có thể khẳng định, xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại trong kỷ nguyên mới là quá trình lâu dài, toàn diện, đặt dưới sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng, quản lý hiệu lực, hiệu quả của Nhà nước, sự chủ động của các cấp, ngành và sự tham gia tích cực của toàn dân. Trong đó, phải lấy xây dựng tiềm lực chính trị - tinh thần, củng cố “thế trận lòng dân” làm nền tảng; xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân làm nòng cốt; phát triển kinh tế, khoa học, công nghệ và công nghiệp quốc phòng làm cơ sở quan trọng; xây dựng phòng thủ quân khu, khu vực phòng thủ tạo thế trận liên hoàn, vững chắc trong phòng thủ đất nước; kết hợp chặt chẽ quốc phòng với an ninh, đối ngoại và phát triển đất nước.

Quán triệt sâu sắc tư duy mới về quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc của Đại hội XIV, chủ động chuẩn bị từ sớm, từ xa, từ khi nước chưa nguy; phát huy cao nhất sức mạnh tổng hợp của dân tộc, chúng ta có cơ sở vững chắc để xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại, nâng cao khả năng phòng thủ đất nước, không để bị động, bất ngờ, góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để đất nước phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.

MINH ĐẠT - MẠNH HÀ - PHẠM CƯỜNG